CDS

જાણો શું છે ‘ચીફ ઓફ ડિફેન્સ સ્ટાફ‘ની જવાબદારી, હવે કેમ પડી જરૂરત?



વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ સ્વતંત્રતા દિવસના અવસર પર લાલ કિલ્લાની પ્રાચીરથી દેશવાસીઓને સંબોધન કરતા “ચીફ ઓફ ડિફેન્સ સ્ટાફ” (CDS)નું નવું પદ બનાવવાની જાહેરાત કરી. PM મોદીએ જણાવ્યું કે, આ પદનું ગઠન થયા બાદ ત્રણે સેનાઓને એક પ્રભાવી નેતૃત્વ મળશે. આ પદની લાંબા સમયથી માંગ ઉઠી રહી હતી. તો ચાલો આજે જાણીએ કે, ચીફ ઓફ ડિફેન્સ સ્ટાફની શું જવાબદારી હશે. પ્રથમ વખતે ક્યારે તેની માંગ ઉઠી અને ક્યા દેશોમાં આ પ્રકારની વ્યવસ્થા છે?

કારગિલ યુદ્ધ અને CDSની આવશ્યક્તા
કારગિલ યુદ્ધના સમાપ્ત થયા બાદ કારગિલ રિવ્યુ કમિટીનું ગઠન કરવામાં આવ્યું હતું. આ કમિટીના ધ્યાનમાં આવ્યું હતું કે, યુદ્ધ દરમિયાન સેનાની ત્રણેય પાંખો વચ્ચે તાલમેલનો અભાવ હતો. જેને પગલે કમિટીએ ચીફ ઓફ ડિફેન્સ સ્ટાફના પદનું સૂચન કર્યું હતું. CDS સેનાની ત્રણેય પાંખો વચ્ચે તાલમેલ સ્થાપિત કરવા અને સૈન્યની બાબતો પર સરકાર માટે સિંગલ પોઈન્ટ સલાહકાર તરીકે કામ કરવાની જવાબદાર સોંપવાનું સૂચન કરવામાં આવ્યું. ચીફ ઓફ ડિફેન્લ સ્ટાફના ચેરમેન પદનો કાર્યકાળ 2 વર્ષ રાખવામાં આવે, જેને વધારી પણ શકાય છે. જો કે રાજનીતિક સહમતી ના બનવાને કારણે અને સેનાના કેટલાક વર્ઘના વિરોધને પગલે તે શક્ય બન્યું નહતું.

ચીફ ઓફ સ્ટાફ કમિટી
ચીફ ઓફ ડિફેન્સ સ્ટાફની માંગતો રદ્દ કરી દેવામાં આવી, પરંતુ ચીફ્સ ઓફ સ્ટાફ કમિટીના ગઠન પર સહમતી બની ગઈ. ચીફ્સ ઓફ સ્ટાફ કમિટીના ચેરમેન સેનાની ત્રણેય પાંખો વચ્ચે તાલમેલ સ્થાપિત કરવા માટે જવાબદાર છે, પરંતુ તેમની પાસે વધારે પાવર નથી હોતો.

આ દેશમાં છે આ પદ
કેનેડા, ફ્રાન્સ, ઝામ્બિયા, ઘાના, ઈટલી, નાઈજીરિયા, સિએરા લિઓન, સ્પેન, શ્રીલંકા અને યુનાઈટેડ કિંગડમમાં ચીફ ઓફ ડિફેન્સ સ્ટાફનું પદ છે. જે દેશોમાં આ પદની વ્યવસ્થા છે, તેમાંતી મોટાભાગના દેશોમાં ચીફ ઓફ ડિફેન્સ સ્ટાફ સર્વોચ્ચ સેન્ય પદ હોય છે. ચીફ ઓફ ડિફેન્સ સ્ટાફ વડાપ્રધાન, રક્ષા મંત્રી અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકારના મુખ્ય સૈન્ય સલાહકાર હોય છે. આ ઉપરાંત સેનાની વિવિધ પાંખો વ્ચે તાલમેલ સ્થાપિત કરવાની જવાબદારી પણ ચીફ ઓફ ડિફેન્સ સ્ટાફની હોય છે.

CDSથી શું ફાયદો થશે?
CDSનો સૌથી મોટો ફાયદો યુદ્ધના સમયે થશે. યુદ્ધના સમયે ત્રણે સેનાઓ વચ્ચે વ્યવસ્થિત તાલમેલ સ્થાપી શકાશે, જેનાથી દુશ્મનોનો સામનો કરવામાં મદદ મળશે, હકિકતમાં સશસ્ત્ર દળોની યોજનાઓમાં અનેક વખત ખામીઓ સામે આવી છે. 1962માં ચીન સાથે ભારતનું યુદ્ધ થયું હતુ. આ યુદ્ધમાં ભારતીય વાયુસેનાને કોઈ ભૂમિકા આપવામાં આવી નહી હતી, જ્યારે ભારતીય વાયુસેના તિબેટની પઠારી પર જમા થયેલા ચીની સૈનિકોને નિશાનો બનાવી શકે તેમ હતી અને ચીનને ભારે ખુંવારી પહોંચાડી શકે તેમ હતી.

આજ પ્રકારે પાકિસ્તાન સાથે 1965ની યુદ્ધમાં ભારતીય નૌસેનાને પાકિસ્તાનની આંતરરાષ્ટ્રીય સરહદ પર હુમલાની યોજનાની અવગત નહતી કરવામાં આવી. ચીફ ઓફ ડિફેન્સ સ્ટાફના પદને કારણે આ પ્રકારની કોઈ ખામી નહી રહે અને સેના દુશ્મનને જડબાતોડ જવાબ આપી શકશે.

Please follow and like us:
error

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *